Spectaculaire ontdekking heeft bescheiden Leidse link

Op het eiland Sulawesi, Indonesië, zijn in zeven grotten handafdrukken en figuratieve schilderingen véél ouder gedateerd dan was verwacht: 35.000 en 40.000 jaar. Even oude grotschilderingen in West-Europa golden tot nu toe als de alleroudste ter wereld. Het onderzoek is gepubliceerd in Nature. Er is een Leidse link.

De Leidse link

Rotstekening van een op dier dat aan een varken doet denken.

Rotstekening van een op dier dat aan een varken doet denken.

Het was de Nederlandse selfmade archeoloog Bob van Heekeren, in 1902 geboren in Indonesië, die de rotstekeningen in het Maros-kalksteengebied al in de jaren vijftig beschreef. De Nederlandse overheid financierde zijn onderzoek in Sulawesi. In 1965 kreeg Van Heekeren in Leiden een eredoctoraat. Hij stierf in 1974.


Tekeningen ouder dan gedacht

Rob van Heekeren elders in Indonesië bij een archeologische opgraving.

Rob van Heekeren elders in Indonesië bij een archeologische opgraving.

In de tijd van Van Heekeren werden dateringstechnieken voor toepassing in de archeologie nog maar net ontwikkeld. Lange tijd is aangenomen dat de tekeningen in het Marosgebied niet ouder konden zijn dan 10.000 jaar: door de combinatie van de tropische omstandigheden en de kalksteen zouden eventuele oudere schilderingen al lang zijn verdwenen, zo was de opvatting. De uitkomst van het dateringsonderzoek aan de schilderingen was voor de Australische en Indonesische onderzoekers dan ook een complete verrassing. Van een aantal afbeeldingen staat nu vast dat ze veel ouder zijn dan tien milennia: twaalf handafdrukken zijn plm. 40.000 jaar oud en twee tekeningen van dieren plm. 35.000 jaar.


Afname radioactiviteit als maat voor ouderdom

De handafdrukken die in het Marosgebied zijn gevonden gelden nu als de oudste ter wereld.

De handafdrukken die in het Marosgebied zijn gevonden gelden nu als de oudste ter wereld.

De gebruikte dateringsmethode heeft uranium als basis. In de vochtige atmosfeer van de grotten ontstaan mineraalrijke waterdruppels. Deze vormen dunne lagen calciet dat geringe hoeveelheden uranium bevat. Het radioactief verval van uranium tot andere dochterisotopen werkt als een klok: de ouderdom van het calciet-uranium en daarmee de minimumouderdom van de tekeningen kan eruit worden afgeleid. 


Van de moderne mens?

Het is niet duidelijk of rotsschilderingen al deel uitmaakten van het culturele repertoire van de moderne mens die Eurazië koloniseerde vanuit Afrika. Het is ook mogelijk dat artistieke vermogens zich onafhankelijk van elkaar in verschillende regio’s bij vroeg moderne mensen manifesteerden.

De Leidse archeoloog Wil Roebroeks publiceerde in Nature News and Views een begeleidend artikel bij de publicatie van Aubert en collega’s.

(9 oktober 2014/CH)

Zie ook

Studeren in Leiden

Bachelor
Archeologie


Master
Archeology, 18 specialisaties
Archeology (research), 7 specialisaties

Laatst Gewijzigd: 10-10-2014